- Na drogowym i kolejowym przejściu granicznym w Dorohusku przedstawiciele EUCAB (European Union Customs Alliance for Borders) przeprowadzili badania diagnostyczne BCP (Border Crossing Point).
- Wizyta miała charakter ekspercki. Służyła ocenie funkcjonowania przejścia w kluczowych obszarach oraz przygotowaniu rekomendacji usprawniających pracę służb na zewnętrznej granicy Unii Europejskiej.
Wydarzenie wpisuje się w szerszy kontekst europejskiej współpracy celnej i przygotowań do reformy unii celnej, w ramach której planuje się utworzenie EUCA (European Union Customs Authority), czyli Urzędu UE ds. Celnych.
Badanie diagnostyczne objęło zarówno ruch drogowy, jak i kolejowy na granicy w Dorohusku, w tym elementy infrastruktury kontrolnej oraz współpracę z podmiotem zarządzającym terminalem przeładunkowym.
Czym jest EUCAB i dlaczego wizytuje przejścia graniczne
European Union Customs Alliance for Borders to platforma współpracy operacyjnej administracji celnych. Powołano ją jako zespół ekspercki w ramach programu celnego. Jej zadaniem jest wzmacnianie współpracy na granicach lądowych, w portach i na lotniskach oraz w kontaktach z państwami trzecimi.
W strukturze EUCAB działa Land Border Unit, jednostka skupiona na jakości kontroli celnej na lądowych przejściach granicznych (drogowych i kolejowych). Jednostka prowadzi diagnostykę i ocenę zagrożeń oraz wspiera koordynację działań kontrolnych (w obszarach takich jak wyroby akcyzowe, niezgłoszona gotówka, broń, towary podwójnego zastosowania czy narkotyki). Ponadto dąży do równowagi między zwalczaniem przemytu i naruszeń a usprawnianiem przepływu towarów przez granicę, między innymi poprzez ograniczanie czasu oczekiwania.
EUCAB formalnie uruchomiono w 2025 r. jako kontynuację i integrację wcześniejszych inicjatyw, w tym CELBET, rozszerzając podejście na wszystkie typy granic i kanały transportu.
Na czym polega diagnostyka BCP i co oznacza „7 obszarów"
BCP to przejście graniczne rozumiane jako złożony system operacyjny: ludzie, procedury, infrastruktura, narzędzia IT, zarządzanie ruchem, współpraca służb oraz otoczenie logistyczne.
Diagnostyka BCP przypomina audyt dojrzałości operacyjnej, lecz prowadzona jest w terenie i ukierunkowana na funkcjonowanie przejścia. Metodyka wykorzystuje narzędzie diagnostyczne, które porządkuje ocenę w tych siedmiu obszarach i odnosi ją do najlepszych praktyk w zarządzaniu przejściem granicznym.
Pytania diagnostyczne obejmują zwykle między innymi: organizację pracy i zarządzanie, procesy kontroli i odprawy, zarządzanie ryzykiem, infrastrukturę i wyposażenie (np. urządzenia RTG), wymianę danych i cyfryzację, współpracę między służbami i z otoczeniem (operatorzy terminali, przewoźnicy). Obejmują też zarządzanie przepływem (flow management), czyli wszystkie elementy wpływające na bezpieczeństwo i płynność granicy.
Jak przebiegała misja w Dorohusku
Pierwszego dnia skupiono się na Oddziale Celnym Drogowym w Dorohusku oraz na przebiegu kontroli w ruchu towarowym i autokarowym. Przeprowadzono prezentacje wprowadzające i omówiono sposób działania narzędzia diagnostycznego. Następnie odbyła się wizytacja w terenie: najpierw w ruchu towarowym (przywóz i wywóz), a następnie w ruchu autokarowym (przywóz i wywóz). Ostatnim punktem była analiza uzyskanych informacji oraz podsumowanie dnia.
Drugiego dnia w centrum uwagi znalazł się Oddział Celny w Dorohusku, w tym elementy infrastruktury kontrolnej, takie jak budynek z akceleratorem RTG i rampa do kontroli. Następnie delegacja udała się na terminal przeładunkowy, aby omówić współpracę Służby Celno-Skarbowej z zarządzającym terminalem. To ważne, ponieważ przepustowość przejścia kolejowego zależy nie tylko od decyzji służb, lecz także od wąskich gardeł logistycznych, takich jak kolejność podstawień, okna czasowe, dostępność torów czy procedury awaryjne.
Trzeciego dnia przedstawiciel EUCAB przedstawił wstępne wyniki i projekt raportu diagnostycznego wraz z rekomendacjami. W programie była też wizyta na przejściu w Jagodzinie, poświęcona bieżącym kwestiom oraz współpracy służb granicznych Polski i Ukrainy.
Co dalej po badaniu diagnostycznym
Diagnostyka BCP nie jest kontrolą dla kontroli. Jej celem jest zidentyfikowanie luk – proceduralnych, organizacyjnych lub infrastrukturalnych – a następnie wskazanie usprawnień: od zmian w organizacji pracy po doposażenie czy korekty w przepływie informacji.
Misja EUCAB w Dorohusku pokazała, że skuteczna ochrona granicy zewnętrznej UE to połączenie sprawnych procedur, dobrze zaplanowanej organizacji pracy, współdziałania służb oraz dopasowanej infrastruktury dla ruchu drogowego i kolejowego.
Po zakończeniu wizyty kluczowe będzie przełożenie rekomendacji na konkretne działania: od usprawnień możliwych do wprowadzenia w krótkim czasie, przez zmiany średnioterminowe, aż po inicjatywy inwestycyjne wspierające przepustowość przejść i jakość kontroli.
Dorohusk – zarówno drogowy, jak i kolejowy – pozostaje przykładem przejścia, na którym szczególnie wyraźnie spotykają się wyzwania bezpieczeństwa i potrzeba płynnego przepływu legalnego handlu. Jest to spójne z kierunkiem reformy unii celnej, zakładającej między innymi powołanie EUCA i rozwój rozwiązań opartych na lepszym wykorzystaniu danych (EU Customs Data Hub).
EUCA w tle: dokąd zmierza europejska reforma celna
Równolegle Unia Europejska pracuje nad szeroką reformą unii celnej. Kluczowe elementy tej reformy obejmują utworzenie EUCA (European Union Customs Authority) oraz budowę EU Customs Data Hub (hubu danych celnych) i uproszczenia dla obrotu gospodarczego. Rada UE podkreśla, że utworzenie nowej unijnej instytucji celnej jest jednym z filarów reformy, a prace legislacyjne prowadzone są w ramach negocjacji międzyinstytucjonalnych.
Komisja Europejska wskazuje, że EUCA ma wspierać administracje celne państw członkowskich między innymi w upraszczaniu procedur, zapewnianiu skutecznego poboru należności oraz ochronie jednolitego rynku przed towarami niebezpiecznymi i nielegalnymi.
Warszawa jako kandydat na siedzibę EUCA
W kontekście tworzenia EUCA istotny jest także proces wyboru lokalizacji jej siedziby. Polska prowadzi działania promujące Warszawę jako przyszłą siedzibę EUCA. Umiejscowienie siedziby unijnej instytucji w danym państwie wzmacnia udział tego kraju w europejskich sieciach eksperckich, przyciąga specjalistów i zwiększa rozpoznawalność kompetencji krajowej administracji w danym obszarze.